Để Gió Cuốn Đi

ĐỂ GIÓ CUỐN ĐI
Các nhạc khúc nuôi lớn lòng vị tha
Nhạc Trịnh Công Sơn
ĐĐ. Thích Nhật Từ giảng tại chùa Xá Lợi ngày 9-8-09

Nhạc phẩm “Để gió cuốn đi” của Trịnh Công Sơn không phải từ đầu đến cuối đều có chất “Đạo nhập thế” được lồng ghép trong nhạc. Có câu, có đoạn, ý tưởng triết lý đạo Phật hiện rõ.

MỤC LỤC

Chương 1: Để gió cuốn đi
 Đôi điều về nhạc Trịnh
 Mang một tấm lòng 
 Tinh thần nhập thế, vị tha vô ngã 
 Cần một tiếng cười 
 Khiêm tốn hạ mình
 Nỗ lực thoát khỏi bế tắc 
Chương 2: Một đời người, một rừng cây
 Thiền vô ngã 
 Đời người qua hình ảnh rừng cây 
 Nghịch cảnh 
 Dấn thân và phụng sự
 Không nên tin vào số phận 
 Tư thế ngồi thiền 
 Tâm là kiến trúc sư
Chương 3: Chúng tathế giới
 Thương tiếc Micheal Jackson 
 Lận đận vì bị kiện tụng
 Chúng tathế giới
 Nhìn vào khổ đau để giúp nhau
 Chớ bàng quan trước nỗi đau
 Kỳ vọng sai lầm mang đến khổ đau
 Tình thương được nối kết
 Hãy ban tặng niềm vui
 Thế giớicon người
 Vượt qua tuyệt vọng 
 Thấy rõ vô thường
 Đoàn kết vực dậy từ khổ đau
 Thắp sáng hy vọng
Chương 4: Khát vọng
 Bản chất khát vọng 
 Như cội nguồn của sông
 Như đồi núi cao 
 Như biển trào dâng 
 Như trời bao la 
 Hãy là phù sa 
 Hãy là bài ca 
 Mặt trời kỳ diệu 
 Ánh lửa đêm đông
 Là hạt giống xanh 
 Như chim gọi sáng



CHƯƠNG 1: ĐỂ GIÓ CUỐN ĐINội dung 
Đôi điều về nhạc Trịnh
Mang một tấm lòng
Tinh thần nhập thế, vị tha vô ngã
Cần một tiếng cười
Khiêm tốn hạ mình
Nỗ lực thoát khỏi bế tắc..

 

ĐÔI ĐIỀU VỀ NHẠC TRỊNH

Bản
nhạc “Để gió cuốn đi” là của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn là một
trong các nhạc sĩ có tinh thần Phật giáo, sử dụng những ngôn từ thế gian, mô tả
triết lý đạo Phật. Đây là nghệ thuật đưa triết lý Phật giáo vào đời bằng ngôn
ngữ
nhạc. Ông làmột nhạc sĩ tài ba có vị trí xứng đáng trong dòng nhạc Việt. Nhạc
của ông được mọi thành phần lắng nghe, dù là người Thiên Chúa
giáo
, Hồi giáo, Cao Đài, Hòa Hảo… Dòng nhạc đạo vào đời trong Phật giáo còn quá
ít, chưa đựợc các nhạc sĩ đạo xem đó là mũi nhọn chiến lược. Đồng thời, giúp
giới yêu nhạc đến với đạo Phật.

Mấy
mươi năm vừa qua, khi nhạc Phật giáo ra đời, chỗ đứng chủ yếu là sân khấu ở các
chùa vào dịp lễ. Nhạc Phật giáo không có chỗ đứng trên sân khấu ngoài đời, do vậy
không lan rộng, ngay cả các Phật tử thuần thành cũng không có ý niệm về tầm
quan trọng của nhạc đạo.

Một
đĩa nhạc khi sản xuất, giá tối thiểu là một nghìn đô, nhưng phát hành tại các
phòng phát hành chừng năm mươi, bảy mươi đĩa là nhiều. Trong khi đó, các đĩa thuyết
giảng
có thể năm, mười ngàn đĩa. Đĩa đọc Mp3 còn có thể nhiều hơn nữa. Điều đó
cho thấy thách đố của dòng nhạc Phật giáo rất cao, ở chỗ người tại gia hướng tâm
đến Phật pháp hơn là nhạc. Khi tuổi xế chiều, Phật tử đi chùa chỉ mong mỏi được
học Phật pháp, hành trì tu niệm. Nhạc Phật giáo không phải là mối quan tâm của
họ. Ở chùa, dòng nhạc Phật giáo cũng hiếm phổ biến. Đến những ngày lễ lớn như rằm
tháng Giêng, tháng Tư, tháng Bảy, tháng Mười, ta nghe các điệu nhạc Phật giáo
vang lên từ trong chánh điện hay trong khuôn viên chùa. Nhạc đạo ngoài đời hiếm
nghe thấy, thiếu kỹ năng nghe, ta có thể hiểu lầm rằng chùa này lúc
này “Đời” quá, nghe toàn nhạc đời, không khí nhàm chán thương đau. Những
bản nhạc nào có chất đau thương não nề nhiều càng được người ta đón nhận chừng đó.
Nghe nhạc “Đời” tâm dễ sầu não, lòng không được an, tất cả khổ đau sanh tử được
hâm nóng lên.

Nhạc
phẩm “Để gió cuốn đi” của Trịnh Công Sơn không phải từ đầu đến cuối đều
có chất “Đạo nhập thế” được lồng ghép trong nhạc. Có câu, có đoạn, ý tưởng
triết lý đạo Phật hiện rõ. Có câu có đoạn nói lên sựtuyệt
vọng và cái nhìn đau thương của mình về phương diện nào đó và quên đi tất cả phương
diện
còn lại. Nỗi ám ảnh cái đau của tác giả truyền trực
tiếp vào cái đau nhói của người nghe, trở thành nỗi đau
bình phương, lập phương, n lần.

Ca
khúc
Đểgiócuốn điđi vào đời
với những ca từcó
giátrị, hoặc phản gia trị qua
lăng kính Phật giáo.
Thông qua đó, ta khẳng định dòng nhạc đạo vào trong đời cần một chỗ đứng vững, để
nền minh triết Phật giáo có thể được phổ biến rộng rãi khắp
nơi. Sau đây là nguyên văn bài hát:

Để
gió cuốn đi, để gió cuốn đi.

Sống
trong đời sống cần có một tấm lòng, để làm gì, em biết không?

Để
gió cuốn đi, để gió cuốn đi!

Gió
cuốn đi cho mây qua dòng sông.

Ngày
vừa lên hay đêm xuống mênh mông.

Ôi
trái tim đang bay theo thời gian, làm chiếc bóng đi rao lời dối gian.

Những
khi chiều tới cần có một tiếng cười để ngậm ngùi theo lá bay. Rồi nước cuốn trôi.
Rồi nước cuốn trôi.

Hãy
nghiêng đời xuống nhìn suốt một mối tình, lặng nhìn không nói năng.

Để
buốt trái tim, để buốt trái tim
.

Trong
trái tim, con chim đau nằm yên ngủ dài lâu, mang

theo vết thương sầu. Một sớm mai chim bay đi triền miên và tiếng
hót trong trời gió lên.

Hãy
yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người. Cuộc đời ta ước vui. Dù vắng bóng ai, dù vắng
bóng
ai.

Sống
trong đời sống cần có một tấm lòng, để làm gì em biết không? Để gió cuốn đi, để
gió cuốn đi, để gió cuốn đi,…

MANG MỘT TẤM LÒNG

Điểm
xuất phát
của bài nhạc mang yếu tố vô ngã trong tiến trình dấn thân. Trải dài đến
hết bài thì yếu tố đó bị mất, bị loãng dần, do vậy yếu tố “Đời” trổi dậy nhiều
hơn.

Sống
trong đời sống cần có một tấm lòng,

Để
làm gì em biết không?

Để
gió cuốn đi, để gió cuốn đi, để gió cuốn đi

Người
có tấm lòng là người nhiệt tình, tử tế, sẵn sàng dang tay giúp đỡ,
mang lại niềm vui cho người khác. Tấm lòng đó có hai hướng: Tấm lòng có điều kiện
và tấm lòng vô điều kiện. Tấm lòng có điều kiện lúc
nào cũng cần có lời kêu cứu, có nỗi khổ, niềm đau, bế tắc,
có một nhu cầu cần đến sựgiúp đỡ và gõcửa
đúng nơi người có tấm lòng để ban tặng, tấm lòng đó mới có mặt. Rất
nhiều người chúng ta được xem là người tử tế và có tấm lòng, nhưng quanh năm suốt
tháng chưa hẳn có ý tưởng chuyển tấm lòng đó thành hiện thực
như sựgiúp đỡ tại viện dưỡng lão, mồ côi, khiếm
thị… Khi có một đại diện cơ quan đoàn thể nào đó đến trình bày cho chúng
ta
nhu cầu giúp đỡ và nhân sựkiện, phần quà được ban tặng, khi đó tấm
lòng chúng ta mới mở cửa. Tôi tạm gọi đó là tấm lòng có điều kiện. Tấm lòng
điều kiện chỉ khi nào có cơ hội, nói theo nhà Phật là thuận duyên có người đến,
có kẻ vận động, có sựkiện gì đó ta mới làm. Trong khi đó, tấm

lòng vô ngã của Phật giáo luôn đứng ở thế chủ động. Ta phải đi gõcửa
cuộc đời, đi vào các ngõngách nơi thực
sựcần có nhu cầu giúp đỡ. Có rất nhiều
người trong nỗi đau tựbít kín cửa ngõ,
không tìm được sựtrợ giúp và chết dần mòn trong mặc cảm, thẹn
thùng, trong cái nghèo, cô đơn và sựbế tắc.

Theo
tinh thần Phật giáo, nhất là Đại thừa, tấm lòng đó cần phải xuống núi
không chờ người có nhu cầu lên núi gõcửa
tấm lòng của ta. Hôm nay, ngày vía của Bồ Tát Quan Thế Âm, bậc đại nhân có tấm
lòng độ sinh, gieo truyền hạt giống từ bi, nhổ lên nỗi khổ, tặng niềm vui cho
cuộc đời.

Tưởng
niệm Bồ Tát Quan Thế Âm ta nên gieo những hạt giống thiện, để tấm lòng được
khai hoa kết trái một cách chủ động, khác hoàn toàn những hạt của cây Bồ Đề được
chim tha đi rồi sơ xuất làm rơi rớt trên mái nhà hay vệ đường, sau một thời
gian
, nó nảy mầm thành cây với một sức sống. Tấm lòng đó là
hạn hữu, không giúp ích gì cho cuộc đời. Làm từ thiện
làm thế nào đi gõcửa đến nơi mà bóng tối thành những nỗi ám ảnh, để giúp
người bất hạnh vượt qua nỗi đau.

Thời
gian
vừa qua, chúng tôi cố gắng đi vào các trại giam, các trung tâm
cai nghiện ma túy, hay trung tâm phục hồi nhân phẩm phụ nữ hoặc các trung tâm bảo
trợ
xã hội. Nơi đó có rất nhiều cuộc đời khổ hạnh, do bế tắc
mất hướng đi tới trong cuộc đời. Ta nên có tấm lòng đến những nơi này. Nếu không
có những hạt giống tâm hồn truyền sức sống vào, họ nghĩ rằng cuộc đời của họ đến
đó là kết thúc, an phận với số phận đã an bài. Từ cái nhìn sai lầmmê tín,
bế tắc càng thêm bế tắc.

Tấm
lòng vô điều kiện là chủ động mang niềm vui, bỏnỗi
khổ cho cuộc đời. Ta hỏi Phật tử như Trịnh Công Sơn “Để làm
gì…
”; Ở đây nhạc sĩ dùng đại từ ngôi thứ hai “Em

biết không?” chỉ cho thế hệ đàn em của ông là thế
hệ
trẻ. Dĩ nhiên, người trẻ khi làm một việc gì đó với sựkhích
lệ, chủ trương thì đặt ra câu hỏi “Mục đích của nó là cái gì”.
Khi nào ta giải trình được mục đích thì giới trẻ cảm thấy bị thuyết phục nên mới
dấn thân.


phương Tây, mỗi người sống “Đèn nhà ai nấy tỏ”. Không ai muốn làm phiền
ai, nên tấm lòng ngày càng thu hẹp lại và bị khóa kín. Do đó tình làng nghĩa xóm
ở phương Tây rất hiếm. Tại Việt Nam và các nước nghèo khác, vài mươi năm nữa
khi công nghiệp phát triển như phương Tây, chúng ta phải đối diện với khủng hoảng
văn hóa. Đó là tấm lòng bắt đầu thu hẹp lại, trở thànhđiều
kiện
, khi được mời gọi thì đặt câu hỏi “Để làm gì?”,
Trịnh Công Sơn trả lời: “Để gió cuốn đi, để gió cuốn đi”.

Năng
lực
của gió cuốn đi những thứ nó có cơ hội đi qua. Chỉ một cơn lốc
làm cho nhà trốc nóc, các công trình bị sập ngã. Gió giông ảnh hưởng đến đời sống.
Nhà nông phải khổ đau vì mùa màng thất thu. Hầu như cơn gió lốc với tốc độ 60
km/giờ trở lên đi ngang qua chỗ nào để lại thương đau chỗ đó. Tinh thần Phật giáo
nhập thế không để lại vết tích gì để chủ nghĩa thành quả và công thần không có
cơ hội đọng lại trong trí não của người thực
thi đó.

Trong
kinh Pháp Cú, đức Phật miêu tả sựdấn thân của các bậc
chân nhân, cao hơn nữa là các bậc Thánh, giống như những con chim bay trên bầu
trời, động tác vừa bay khỏi chỗ nào là không để lại vết tích nào, ngay cả dưới
nó là con sông, trên nó là áng mây bay rất đẹp. Ta có thể dùng video để ghi hình
lại hoặc các họa sĩ tức cảnh sinh tình sẽ vẽ một bức tranh rất đẹp. Nhưng hình ảnh
lưu giữ trong bức họa là không thực tại như lúc
nó đang là. Nó là thực tại của cái gì đó trong quá khứ
thực tại dường như khóa sổ không còn vết tích gì.

TINH
THẦN
NHẬP THẾ, V
THA VÔ NGÃ

Tinh
thần
nhập thế, dấn thân phụng sựvới từ bi cũng cần vị tha vô ngã. Nhiều
người khi cứu người, giúp đời hay để lại nhiều dấu vết, để người
được giúp phải mang ơn đền nghĩa. Đôi lúc đồng
tiền
hay vật chất hỗ trợ cơ hồ cao như núi. Người tiếp nhậnmặc cảm tôi là
người vô dụng, là dây chùm gửi, là người phải nương tựa
vào người khác để được trợ cấp. Khi thực hiện một nghĩa cử
cao đẹp, con người hãy để cho gió cuốn đi, đừng lưu giữ chủ nghĩa thành quả
trong đóng góp, gọi là bố thí Ba-la-mật. Đây là đoạn hay
nhất của bài ca.

Các
chương trình từ thiện được phát sóng trên đài HTV, VTV thỉnh thoảng trong các
diễn văn khai mạc trình bày ý nghĩa của cuộc vận động từ thiện, người ta thường
trích dẫn câu hát của Trịnh Công Sơn – “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng”.

Khổ
đau trong đời nhiều. Nếu không có tấm lòng thì khổ đau ngày càng gia tăng. Một
tấm lòng không đủ, phải có nhiều tấm lòng, nhiều tấm lòng để cùng nhau trị liệu
khổ đau, hiệu quả mới nhanh chóng. Trịnh Công Sơn thích nhất ba ca sĩ sau đây.
Người thứ nhất là Khánh Ly, nhờ giọng hát của cô mà nhạc của ông có chỗ đứng
trong giới trí thức sinh viên trước 1975. Sau khi có mặt ở Hoa Kỳ,
Khánh Ly lại tiếp tục biểu diễn và làm Album nhạc Trịnh. Người thứ hai là em của
Trịnh Công Sơn – Trịnh Vĩnh Trinh, cũng có giọng hát giống Khánh Ly. Ông nói rằng
nếu không có hai giọng ca này, nhạc của ông chẳng ai biết đến. Những năm cuối đời,
ông đề cập đến giọng ca Hồng Nhung, một trong những ca sĩ tên tuổi đã giúp cho
dòng nhạc ông có một sinh khí mới.

Tác
dụng
của vô ngã trong các việc làm từ thiện bao giờ cũng lớn. Trịnh Công Sơn nói
như thế.

Gió cuốn đi cho mây qua dòng sông.

Ngày
vừa lên hay đêm xuống mênh mông
”.

Ta
hình dung ra bức tranh, trên là trời xanh thẩm, dưới là nước hay cỏcây
bạt ngàn và tấm lòng làm cho cuộc đời đẹp quang đãng tươi mát như bức tranh mùa
xuân
. Một cơn gióthoảng bay qua, tấm lòng đó được bay đi chỗ này chỗ kia và băng
qua dòng sông, để chi? Để hình ảnh của cây không được lưu giữ lại ở mặt nước
lung linh. Lưu giữ lại là một cố chấp. Dù vô tình hay hữu ý vẫn là một sựgiữlại
thành quả. Trong khi bố thí Ba-la-mật, ta nên hoan hỷ trước khi làm, hoan hỷ đang
làm, hoan hỷ sau khi làm.

Hoan
hỷ
sau khi làm là xả bỏdù người ta không biết ơn mình, không
buồn không giận. Người ta không biết ơn thì nhân quả xử người ta, mình không bận
tâm, không để cho dòng cảm xúc trở nên hiềm hận, bực
tức
, thốt lên oán trách người thọ ơn ta. Làm một nghĩa cử cao thượng xong rồi
phát biểu như thế thì giá trị việc làm lành mất hết. Tại điểm này kinh điển Phật
giáo
nói: “Một niệm sân nổi dậy, rừng công đức trong quá khứ bị thiêu hủy
là thế. Mây bay ra khỏi dòng sông là một điều may mắn.
Ai sống với chủ nghĩa thành quả sẽ ngủ quên trên chiến thắng.
Do vậy, không có cơ hội tiến xa trên những nỗ lực
ta có thể cống hiến.

Gió
cuốn đi, cho mây qua dòng sông…
”.

Hình
ảnh
mà lưu giữ được lại sẽ trở thành vết tích. Tấm lòng thực
sựlà không để lại vết tích. Điều này khác với các Phật tử làm các
Phật sự, đóng góp cho các chương trình tu học, khi được thầy trụ trì
trao cho bằng tuyên dương công đức thì yêu cầu ghi
chữ “Vô danh” vốn là một cái danh. Ai muốn đóng góp nhiều, không cần ai
biết đến và ghi “Vô danh”, chiều hôm sau, người ta càng muốn tìm hiểu
danh tánh người vô danh là ai.

Khi được tán dương công đức, ta cứ ghi nhận như một việc bình thường,
việc thiện cần gió cuốn đi. Ta hiểu việc thiện như một hoa thơm. Có nhiều tác dụng
y học trên sức khỏe con người, đóa hoa thơm càng lan tỏa
mọi nơi để mọi người cùng biết đến, cùng làm.

Một
người có đồng lương ít ỏi, mỗi tháng có thể cắt
xén đi phần nào lương để chia sẻ nỗi đau, hay những mảnh đời bất hạnh, thì giá
trị
đó được hiểu gấp nhiều lần so với người giàu có cũng ngần ấy số tiền đóng góp.
Việt Nam, lương trung bình là một triệu rưỡi, có người sau khi lãnh lương sử
dụng
500 nghìn đồng vào từ thiện, vậy là sử dụng 33% lương của mình rồi. Đức Phật
khuyên chỉ sử dụng 25% lợi nhuận mình có để làm từ thiện được bền bỉ, chớ chi hết,
sau này khi lâm vào hoàn cảnh người thân khó khăn ta sẽ không giúp được.

Người
Đài Loan làm từ thiệnphương pháp hơn. Họ vận động một ngân quỹ vài triệu, mỗi
tháng lấy lãi và hoạt động từ thiện. Nên vốn không mất mà việc từ thiện được lâu
dài
. Trải qua nhiều năm tháng, nhiều nhà thường quân đầu tư vào, lãi xuất càng
tăng nhiều nên đối tượng được ban tặng tấm lòng cũng được nhiều. Nối kết như thế
thì giá trị cao lắm.

Người
Việt Namthói quen khi làm từ thiện thì tổ chức vận động. Sau mỗi cuộc vận động,
người đóng góp cảm thấy mỏi mệt và rút
lui dần dần. Do đó, ta phải có phương pháp để việc làm từ thiện được bền bỉ.

Ta
thử hình dung, nếu mây có ý niệm rằng con sông ở dưới mặt đất là chướng ngại vật,
cố tình lưu giữ mây lại vì mục đích A, B, C nào đó thì mây sẽ giận dòng sông. Nếu
dòng sông có ý niệm vì mây bay thật nhanh để hình ảnh của mây không được lưu lại
dưới dòng sông là cố tình khinh

thường, không quan tâm đến tấm lòng của mình, dòng sông sẽ xem mây
là kẻ khó chơi. Do vậy dù phát xuất từ một tấm lòng, mây và sông trở thành đối
thủ
.

Tương
tự
, ta hình dung mây bay ngang qua núi,
núi có ý niệm rằng đám mây đen vần vũ làm cho màu xanh của núi
và màu tựnhiên của đá mất giá trị. Núi sẽ dùng các tảng đá
nhỏchọi vào mây cho nát tan tành. Nếu mây nghĩ rằng, núi
mọc sừng sững chỉ với chức năng phá đám sựbay của mây thì
trong tâm cũng luôn có nỗi hiềm hận cho đó là một trở lực. Mây và sông may mắn
không có ý niệm này, nên sựbay của mây rất tựnhiên
như là một nhân duyên, có ý nghĩa. Biết bao nhiêu bức tranh đẹp có được nhờ có
nét tựnhiên. Thay đổi ý niệm là thay đổi một tầm nhìn. Thay đổi tầm nhìn,
tấm lòng sẽ rộng mở hơn, cuộc sống thoải mái hơn, thong dong hơn. Đó là giá trị
thực tập vô ngã với tấm lòng từ bi.

Ôi
trái tim đang bay theo thời gian, làm chiếc bóng đi rao lời dối gian
”.

Ta
hình dung trái tim có tấm lòng như một đám mây đang bay qua thời gian từ quá khứ
đọng lại hiện tại, tiếp tục trôi ở tương lai, trôi hoài một cách vô tận. Thỉnh
thoảng
ta đang kéo dài thành quả từ quá khứ đến tương lai và không muốn nó bị mất
đi như chiếc bong bóng đang bay. Sựcó mặt của nó ở chỗ
nào làm cho người ta phải tán dương ở đó.

Bong
bóng
trái tim lúc đầu xuất phát ở tấm lòng, trở thành trái tim ghi nhận công đức
quá nhiều, lúc đó được hiểu là “Rao lời dối gian”. Có một mà muốn ca
ngợi
gấp mười, gấp trăm, khiến người tiếp nhận mang mặc cảm mình như người mang
nợ
. Khi thực tập giúp đỡ bằng tấm lòng, tính cách sở hữu
chủ của hành vi được kết thúc. Nó là sở hữu chủ của người tiếp nhận,
ta không nên nhớ nó làm gì. Theo

phương pháp lục niệm trong kinh Pali “Nhớ quả phước báu và nhớ
sự bố thí để tấm lòng ta lúc nào cũng vui
”.

Khi
ta thành công, bao nhiêu người tán dương. Nhưng sau đó, người ta không còn quan
tâm
nữa. Khi tên tuổi mình không còn thì gọi là nhân tình thế thái như bài ca “Thói
đời
” đã nêu.

Đường
thương đau đầy ải nhân gian. Ai chưa qua chưa phải là người. Trong thói đời cười
ra nước mắt. Khi trắng tay gọi tên bằng hữu, giờ giàu sang quên kẻ tâm giao, còn
gian dối cho nhau
”.

Không
biết buông xả, nên mỗi việc làm có tấm lòng đều muốn người ta ca tụng, cái tôi đó
lớn lên, nên lúc không được tán dương thì niềm đau trỗi dậy và ta quy kết tiêu
cực
về cuộc đời. Từ đó “Chung thân ta giận cuộc đời”: Ta giúp
cho một, hai người nhưng họkhông biết ơn,
đem giận cả cuộc đời, hết sức vô lý. Đôi lúc cái tôi làm ta ích
kỷ
như thế. Người ta có ca tụng, bản thân cũng đừng tựhào.
Làm một việc tốt, thực tế là làm cho chính mình. Gieo trồng
công đức là tạo lập cho mình, tạo lập cho người.

CẦN MỘT TIẾNG CƯỜI

Yếu
tốchán nản bắt đầu
xuất hiện ởđoạn ca từnày
trởđi: “Những khi chiều tới cần có một tiếng cười để ngậm ngùi
theo lá bay. Rồi nước cuốn trôi. Rồi nước cuốn trôi
”.

Một
ngày có 24 giờ, nếu ban ngày con ngườithể tham gia và đóng góp trong các
sinh hoạt thì ta có 12 giờ. Ấy thế mà tác giả chỉ mong có một tiếng cười trong
12 tiếng khi hoàng hôn của một ngày buông xuống là mãn nguyện.

Trong
tình huống này ta thấy niềm vui, nụ cười thật nhỏnhoi không đáng bao nhiêu. Một
nụ cười dài chỉ 60 giây. Khi niềm đau dâng lên thì có những cái cười ra nước mắt,
cười

ngạo nghễ với cuộc đời, cười ôm hận với chính mình, cười một cách
tức tưởi rằng tại sao cuộc đời diễn ra bất công với tôi như thế. Có nhiều người
từng suy nghĩ như vậy, ngày càng khốn đốn, khổ lụy buồn phiền nhiều hơn. Thực
tập
tiếng cười không nên để vào buổi hoàng hôn hay buổi bình minh mà phải mỗi
giờ, mỗi phút, mỗi giây.

Chuyến
hành hương Phật tích tháng 4-2009 vừa qua, đài VCTV1 phát sóng lại sáu lần một
tuần, mỗi kỳđược 30 phút và sẽ còn phát lại nữa. Chúng
tôi
và người hướng dẫn chương trình đã thành lập câu lạc bộ cười, không phải vì
chuyến đi thiếu vắng nụ cười, mà nụ cười cần
phải
có để niềm vui được nhân đôi. Hành hương Phật tích phần lớn sử dụng xe
bus. Đường này qua đường kia rất gồ ghề, nên đi năm bảy tiếng ta chỉ dừng chân
khoảng một hoặc hai giờ. Mệt lã người mà chỉ tham quan Phật tích một hai giờ làm
cho nhiều người mệt nhừ.

Tại
các khu Phật tíchẤn Độ, ẩm thực không phong phúnhư
Trung Quốc. Ta cần có nhiều tiếng cười cho niềm vui tâm linh trải dài qua các
Phật tích. Với an lạctỉnh thức, ta đang làm sống dậy chất Phật từ lâu xa đã
ngủ quên trong thói quen của chúng ta. Với câu lạc bộ cười này, sáng sớm
vừa có mặt trên xe, chúng tôi cười mấy phát, sau đó, thì nghe
pháp
thoại, xem phim Phật giáo. Cứ hết một đĩa khoảng 1giờ15 phút,
chúng tôi cười mấy phút. Cứ thế suốt ngày
cười, thời gian trôi qua rất nhanh. Thấm thoát 15 ngày kết thúc,
làm nhiều người tiếc nuối. Chúng tôi đề nghị hãy đem tất cả nụ cười
về với gia đình. Vợ có nhăn một chút, cứ cười với vợ,
cô ta sẽ vui. Chồng gia trưởng có cau có, khó chịu mà gặp vợ cười một cách hoan
hỷ
, thì sức mạnh hạnh phúc sẽ truyền và tương tác với người rực
lửa, lòng sân hận sẽ được lắng dịu xuống.

Chiều
tối là quãng đời cuối của con người, nếu không có tiếng cười thì cả
đời
người rơi vào bế tắc tuyệt vọng. Nhiều

đại gia, tỉ phú, triệu phúkhông
biết nuôi dưỡngthực tập tiếng cười phát xuất từ niềm vui
nội tại. Niềm vui giúp người thân, người thương, vô vụ lợi.
Hầu như cuộc đời, trái tim của họ bị giá băng lạnh lẽo, gần không nổi, tiếp xúc
không xong. Người đó có cảm giác cô đơn tuyệt vọng vô cùng, ta phải thực
tập
tiếng cười như một nhu cầu trị liệu và giúp đỡ.

Khi
đến Bồ Đề Đạo Tràng, chúng tôi tổ chức chuyến từ thiện bảy ngàn
đô, sau đó thêm vài Phật tử đóng góp tất cả được mười ngàn. Đổi ra tiền Rupees
và mua quà nhờ ni sư chùa Linh Sơn tại Bồ Đề Đạo Tràng tổ chức, mời gọi 500 gia
đình
nghèo khó ở làng gần đó. Đôi khi người nghèo nài nỉ, van xin, níu áo, nắm
tay làm cho các du kháchcảm giác gớm sợ, phải cho tiền để thoát khỏi
cảnh này. Khi người nghèo đến, ta yêu cầu ngồi sắp
hàng. Họ chỉ sắp được chừng mười người, đến thứ mười một họ đã nháo nhào với
nhau
. Cuối cùng, không ai nhận được gì hết dù tiền thì có dư. Khi khổ đau, người
ta thường nghĩ đến mình trước. Đức Phật nói: “Nghèo khó, bố thí là khó”.

Lần
sau đến chùa Linh Sơn chúng tôi rút
kinh nghiệm của lần trước, mời 500 hộ vào chùa ngồi thành hàng sáu dọc theo hình
chữ U. Chúng tôi nói vài lời chia sẻ và yêu cầu mọi người tham gia câu lạc
bộ cười năm phút.

Các
phụ nữ Ấn ở nông thôn thường mười ba tuổi là có con. Mười tám, mười chín đã thấy
già trước tuổi. Có người tuổi ba mươi đã là bà ngoại. Gương mặt khổ đau, tiều tụy
do thiếu ăn thiếu uống. Những mảnh đời bất hạnh đó làm cảm xúc
con người cũng khô héo. Khi thực tập mấy phút
cười, gương mặt họ rạng rỡ lên. Ai cũng đẹp ra. Đó là hiệu lực
của tiếng cười. Bởi khi cười có nếp nhăn ở hai cánh mũi, tạo kích thích thần
kinh
, các mô thần kinh được làm mới, quá trình trau đổi chất tốt, máu được tươi
nhuận, tinh thần được sảng

khoái nên kháng thể gia tăng, sức khỏe được
tốt hơn. Dân gian nói rằng: “Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ”. Cười
không chỉ là phản ứng sinh học mà còn tạo ra niềm vui trong trái tim. Niềm vui đó
sẽ truyền trao cho những người khác. Vì cả đời người là nỗi đau nên tác giả
mong mỏichiều tới cần có một tiếng cười…” là hài lòng. Thật là
tuyệt vọng, nếu ngồi chờ tiếng cười do cuộc đời mang đến cho ta. Ta phải tựtạo
ra tiếng cười. Ta phải tạo bằng thực tập, chuyển hóa,
giải phóng những phiền toái trong ta. Rồi “Để nước cuốn trôi, để nước cuốn
trôi…
”.

Tiếng
cười chỉ có vài mươi giây trong một ngày hay vài ngàn lần trong đời, rốt cuộc rồi
cũng bị nước cuốn trôi. Niềm vui đó hầu như rất chóng vánh, vô thường, không còn
năng lực giữ chúng ta vui sướng trong cuộc đời. “Nước
cuốn trôi
” là tốt, nếu cuốn trôi cảm xúc buồn. Vui và buồn
đối lập trên cung bậc cảm xúc của con người. Thường chúng
ta
dễ bị ngã qụy bởi cảm xúc buồn như ta bị rớt xuống vực
thẳm
và ta đang được tăng bốc như cánh diều bay. Khi dòng cảm xúc được
nâng cao bởi các thuận duyên, thì lúc gặp nghịch duyên,
khổ đau có mặt. Thăng và trầm, hơn và thua, được và mất, thành công và thất bại
cuốn trôi ta trong cơn thủy triều và đánh mất ta trong hiện tại.

Theo
tinh thần Phật giáo, “Để nước cuốn trôi…” là làm sao vui lẫn buồn không
phải là yếu tố để ta bận lòng. Ta ghi nhận dòng cảm xúc
vui buồn đang trải qua từng giây phút, không kháng cựnó,
không trù dập nó mà quán chiếu để chuyển hóa nó, nó không tác động chúng
ta
. Ta ghi nhận thực tại và vượt lên để có niềm vui mà kinh điển Pali gọi là “xả
niệm thanh tịnh”. Giữ trạng thái “xả” thật lâu để cõi
lòng thanh tịnh sâu lắng một cách bền bỉ. Đây chính là niềm
vui nội tại.

KHIÊM
TỐN HẠ MÌNH

Hãy
nghiêng đời xuống nhìn suốt một mối tình.

Chỉ
lặng nhìn không nói năng, để buốt trái tim, để buốt trái tim
.”

Ca
từ ở đây rất tinh vi. “Nghiêng đời xuống…” ta hình dung với chiều cao một
con người, bóng ngã nghiêng thì dài hơn độ chiếu thẳng từ mặt trời đứng
bóng. Dù là đánh dấu con ngườicuộc đời bằng bóng nghiêng hay bóng thẳng, tác
giảkhuyên đôi lúc “nghiêng đời xuống”, tức là khiêm tốn,
hạ mình xuống để thấy rằng tại sao cuộc tình trong quákhứ đổ vỡ hoặc tại sao hạnh
phúc
bị đánh mất?

Chiều
cao của người Việt khoảng 1m6 hoặc 1m7, khi nhìn nghiêng thì chiều cái bóng
có thể gấp hai, ba lần. Ta có cảm giác hay ngộ nhận rằng chiều cao cuộc đời mình
là ba mươi lần. Khi nhìn giátrị mình cao như thế, sựkiêu
ngạo tạo ra nhiều rắc rối trong mối tương giao, nhất là
quan hệ trong tình yêu và vợ chồng.

Trong
nhà, chồng có thái độ gia trưởng vì nghĩ mình mang về vật chất, tiền bạc, hạnh phúc
cho cả gia đình nên có quyền ứng xử như thế. Những người vợ thành đạt trong
hội
cũng dễ dàng cư xử nghênh ngang. Đôi lúc ta phải “nghiêng đời
mình” xuống chút xíu để nhìn “một mối tình” và đề nghị của Trịnh Công Sơn là “Chỉ
lặng nhìn, không nói năng
”. Quán chiếu, không phê bình, chỉ trích, đánh giá,
phán đoán để có tầm nhìn khách quan hơn. Trước đây, đôi lúc
chưa nhìn ta đã phán rồi, ta phán như một quan tòa, dành quyền chân lý và áp đặt
lên người được ứng xử có khi là vợ ta, chồng ta, con ta. Vì nghĩ ta là chân lý,
nên ta không cho người bị phán xét bày tỏnỗi oan ức, biện hộ, hay được quyền giải
trình theo hướng của họ. Ta khước từ tất cả những thứ đó, nỗi đau làm hai bên

đóng băng, nên “Chỉ lặng nhìn không nói năng”. Lặng nhìn để
có chiều sâu, phân tích mình và người có mối tương quan. Mình và người như một
tổng thể. Khi tách rời một trong hai tổng thể đó không còn trọn vẹn nữa, cuộc tình
sẽ có vấn đề.

NỖ LỰC THOÁT KHỎI BẾ TẮC

Câu
Để buốt trái tim, để buốt trái tim…” có hơi hướng tiêu cực.
Nếu “lặng nhìn không nói năng”, để tâm rộng mở hơn, tha thứ hơn, bỏqua
hơn thì tốt biết mấy cho cuộc đời. Tác giả lặng nhìn theo hướng tiêu cực để
buốt trái tim, ôm nó vào bên trong, không cần phải nói, do vậy niềm đau ngày càng
gia tăng.

Luận
Bảo Vương Tam Muội
nói: “Oan ức không cần biện bạch, vì biện bạchhèn nhát”.
Nhiều người vì sợ nếu nói là chưa có bản lĩnh, thà ôm vào
trong lòng để buốt trái tim, thật là khổ đau. Quan điểm này trái lời Phật dạy.

Khổ
cuối có nội dung: “Trong trái tim con chim đau nằm yên. Ngủ dài lâu mang
theo
vết thương sầu. Một sớm mai chim bay đi triền miên, và tiếng hót vang
trong trời gió lên
”.

Các
ca từ hòa lẫn buồn và vui, với bế tắc và nỗ lực
thoát khỏi bế tắc. Trái tim có con chim đau đang nằm yên.
Ngôn từ rất hình tượng. Dĩ nhiên người ta không thể nhét con chim dù rất nhỏnhư
chim se sẻ vào trái tim, nếu nhét được ta sẽ chết. Trong nỗi đau, nhiều người
chết dần mòn theo năm tháng bế tắc. Con chim khỏe
cũng không làm mình khỏe, huống hồ con chim đang đau, mà nằm
yên không có nghĩa là không ảnh hưởng tiêu cực.

Con
chim đó có thể tượng trưng cho tựdo, hạnh phúc,
an lạc, thảnh thơi, bay về trời xanh. Nỗi đau đó là nỗi bế tắc. Tim ta trúng
một mũi tên của thất vọng, của tham, sân và si.

Nó ứ đọng nằm im. Nó đang thách thức ta, nó làm cho mình băng hoại.
Mô tả con chim khổ đau, không lối ra này “Ngủ dài lâu, mang theo vết thương
sầu
”. Nỗi đau sâu kín nhói cả tâm cang, tấm lòng, bế tắc
từ thái độ cảm xúc, tư duy, hành động, tương quan xã hội. Rất may là nó “ngủ quên”
rồi.

Một
sớm mai chim bay đi triền miên
”. Ta hy vọng đến một ngày mới tươi sáng hơn.
Ta mở cửa nỗi đau cho con chim đang nằm yên, nằm lâu được cất cánh bay về thế
giới
tựnhiên của nó. Hãy trả nỗi đau về với quá khứ. Hãy trả nỗi đau về với cuộc
đời
, để ta ôm lấy niềm hạnh phúc mới, với không khí trong lành, trời
xanh, mây bạc. Rất nhiều người không làm được như vậy.

Mỗi
khi có một nỗi đau, hay ám ảnh, ta ngủ quên, khắc sâu trên thương đau đó. “Tiếng
hót vang trong trời gió lên
” là trời xanh gió lộng, mây bay bạc ngàn, chim
hót líu lo làm chúng tacảm giác rộn ràng, sinh động, có sức sống, có năng lực
mới vượt qua vết thương đau mà ta đang gặp phải.

Mỗi
người phải tựtạo cho mình một không gian sớm mai và mở cánh cửa bốn phía không
phải một mặt. Nếu chim đau đớn trong trái tim ta không bay được cửa này thì bay
sang cửa khác. Ai đã từng phóng sanh thì thấy rất rõ.
Có nhiều con chim rất ngố, cửa đã mở to mà không bay ra, cứ lao vào vách lồng còn
lại. Vì bế tắc lâu, khi mở cửa ra chim không biết đường mà bay.

Nhốt
con người trong một thảm họa hay bế tắc, buông ra ta sẽ
quờ quạng không biết tìm hướng thoát. Đôi lúc người phóng sanh
phải vỗ mặt sau của lồng, để chim sợ mà tìm hướng đối lập chui ra. Có nhiều con
vẫn không chui ra được. Không còn cách nào khác, ta phải đưa tay vào giúp
chim bay ra. Cũng vậy, ta phải biết đưa nỗi đau ra khỏi
tâm mình như

thả một chúchim bay. Liên tưởng hai hình ảnh đó
ta bứt rời được nỗi đau.

Hai
câu cuối bản nhạc càng súc tích: “Hãy yêu ngày tới dù quá mệt
kiếp người. Còn cuộc đời ta cứ vui, dù vắng bóng ai, dù vắng bóng ai
”.

Hầu
hết ta vui có điều kiện, có cặp, có đôi như con thiên nga chết trước, con còn lại
tháng sau cũng chết theo vì thấy tuyệt vọng, không còn gì mơ ước. Đó là suy nghĩcực đoan,
không nên làm như vậy. Người trước đã ra đi, ta tiếp tục sống sao cho trọn ý
nghĩa
để thực hiện những nguyện vọng mà người đó chưa thực
hiện
được, góp phần cho cuộc sống thăng hoa hơn. Nhiều ông bà lão, một người đi
trước
, người còn lại mấy tháng sau chết theo, làm con cháu nghĩ rằng ông bà mình
chết trùng, chết tam tai, ly tán, nên dẫn đến cái chết thứ hai. Trong hoàn cảnh
đó nhớ được mấy lời ca này thì thật tốt lắm: “Còn cuộc đời
ta cứ vui. Dù vắng bóng ai. Dù vắng bóng ai
”. Đây không phải là cái vui ích
kỷ
, vì ta còn có cuộc đời, ta có trách nhiệm phải sống một cách có ý nghĩa. Đó
là người tích cực lạc quan, có giá trị, có tựgiác và quan trọng
nhất là ta thấy có “ngày tới dù quá mệt”. Có người mệt đến năm mươi năm,
ba chìm bảy nổi, tám lênh đênh”, có người vài chục năm, vài chục tháng,
vài chục ngày, diễn ra hết sựkiện này đến sựkiện
khác làm cho mình choáng váng mệt mỏi, ngã qụy đi, muốn
tựvận chết cho rồi, không muốn nhìn thấy ai nữa. Ai rơi vào sựtuyệt
vọng như thế thì nên bắt chước Trịnh Công Sơn vượt qua nỗi đau
của mình.

Trịnh
Công Sơn là một nhạc sĩ tài ba nhưng cũng có khi tuyệt vọng. Gần đây đọc lời tựsựcủa
ông trên trang web tưởng niệm, ông đã mô tả sựtuyệt
vọng của mình. Có đêm ông thức trắng, mượn rượu giải
sầu
và muốn chết cho rồi, mà

chết không được sống cũng không xong. Bế tắc
vô vọng và có lẽ trong nỗi đau đó ông sáng tác bài “Đừng tuyệt vọng” để
tựkhuyên nhủ chính mình. Ai áp dụng bản nhạc này cũng có thể tựkhuyên
vượt qua sựtuyệt vọng.

Bài
hát
Để giócuốn đi
hay nhất ở ba câu đầu và ba câu cuối, phần giữa chỉ là tuyệt vọng. Tiền hung hậu
kiết là tốt, vì ta có lối quay về, có điểm để nương tựa.
Hãy yêu “ngày tới” cho ta nhiều niềm hy vọng, tương lai gần hay xa. Dù quá mệt
kiếp người, hầu như không có nụ cười, những khi chiều
ta cần có nụ cười, niềm hy vọng hết sức đơn giản và mộc mạc, lại có giá trị “trị
liệu” tốt.

Ta hiểu “chiều
tới” như buổi xế chiều, chỉ cần có một niềm vui nho nhỏlà hài lòng. Tuyệt vọng làm cho ta mơ ước
rất đơn sơ, mong manh, có rồi mất, tưởng tượng, trở thành không. Dù sao đi nữa
phải yêu ngày tới, dù ta không yêu được ngày hôm nay. Yêu chính cuộc đời này với
thân phận kiếp người này, đừng chán nản, đừng cựtuyệt nó. Hãy tiếp tục sống để kiếp người
mệt mỏi đó trở thành
tươi vui. Ta cứ vui, vui với chánh pháp, với thiền quán, với hành trì, vui với
sựtu tập, chuyển
hóa
thì mỗi tích tắc
còn lại sẽ cho ta ý nghĩa cuộc sống. Có được như thế là sống tích cực.

 

 

Đánh giá

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Scroll to Top