Cành Mai Mãn Giác

CÀNH MAI MÃN GIÁC
Thích
Lệ Thọ

Mai
là một loài hoa đặc biệt chỉ khoe sắc thắm khi tiết trời
quang đãng và ấm áp. Vì thế, nó được dân tộc Việt nam
yêu quí như một người bạn thân thiết, không thể thiếu
vào dịp lễ hội Tết cổ truyền của dân tộc . Ngoài nét
đặc biệt đó ra, nó còn là một biểu tượng của sự vươn
dậy sau giấc ngủ co mình trong những ngày tháng ảm đạm
và giá rét của Thu Đông.Khi nhìn thấy sắc vàng tươi thắm
của hoa mai người ta còn liên tưởng rằng, nó đồng hành
với mùa xuân vào dịp xuân sắp đến, đang đến hay mới
đến. Mang lại vui tươi, hạnh phúc, mai mắn, dồi dào, thịnh
vượng
,sức khoẻ, trẻ trung…

Mùa
của sức sống rừng rực dâng lên khiến cho lòng người hân
hoan
thư thới và lạc quan yêu đời, yêu người hơn. Vì vậy,
khi mai nở, xuân về là một nguồn cảm hứng bất tận cho
những tâm hồn nhân sĩ, thi sĩ…mặc tình rong chơi hoặc tắm
mình trong thiên nhiên:

“Cỏ
non xanh tận chân trời,
Cành
Lê trắng điểm một vài bông hoa…”

Từ khoảng
trời mênh mông nên thơ đó, mỗi người tự cô đọng cho
mình thành những vần thơ bất hủ, những áng văn trác tuyệt
đi vào lòng người như bài thi kệ “Cáo tật thị chúng” của
Mãn Giác Thiền sư:

Xuân
khứ bách hoa lạc
Xuân
đáo bách hoa khai
Sự
trục nhãn tiền quá
Lão
tòng đầu thượng lai
Mạc
vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình
tiền tạc dạ nhất chi mai

Đây
là một trong những bài thơ được trong giới nhà thiền hay
những văn nhân thường nhắc lại cái hay, cái đẹp của ý
tứ
thơ vào những độ xuân về.

Thông
thường, hàng năm khi đưa tay bốc đi tờ lịch cuối cùng
trên vách, là mọi người đều có cùng một ý nghĩ, xuân
đã về. Và cũng lấy đó làm cột mốc thời gian cho ba trăm
sáu mươi lăm lần vòng quay của trái đất, để đánh dấu
cho ngàn lẻ một chuyện như: Hạnh phúc, vui tươi, thành đạt,
tủi nhục, chán nản thất vọng … Nhưng tất cả đều được
gát lại với sự bằng lòng hoặc miễn cưỡng, để hòa mình
cùng sự vươn dậy của trời đất

thiên
nhiên
đang lai động đến muôn hoa khoe sắc thắm, nghìn lá
đâm chồi nẩy lộc mà mọi người gọi đó là biểu tượng
Kiết tường, và luôn mong mõi nó sẽ kéo dài cho những ngày
sắp tới, để bù lấp cho những điều bất như ý không trông
đợi
mà nó vẫn đến! Đó là những ngày tận hưởng hương
vị của xuân hoặc vui cái Tết cổ truyền của dân tộc.
Để rồi sau đó, mọi người lại phải lăng xăng, tất tả,
ngược xuôi cho công việc của mình.

Cảm
nhận xuân như thế là xuân của thời tiết, vui xuân trong
nỗi thụ động của thế thường tình, nên Chế Lan Viên đã
gom lại thành những vần:

” Tôi
có chờ đâu có đợi đâu
Đem
chi xuân lại gợi thêm sầu
Với
tôi tất cả là vô nghĩa
Tất
cả không ngoài nghĩa khổ đau…”

Quả
là, Thi nhân đã cảm nhận được dòng sinh diệt đang vận
hành
một cách tùy thuộc, vay mượn, không có tính độc lập
con người là nạn nhân trong guồng quay vô tận đó! Nhưng,
chính tác giả cũng không làm gì hơn, để chia xẻ với những
ai có cùng tâm tư – bâng khuâng, xao xuyến… Phải chăng,
trong cuộc sống này, tất cả chúng ta không ai thoát được
quy luật hiển nhiên khắc nghiệt đó, để phải suốt cả
một đời đuổi bắt câu vó thời gian! Nên ngay cả Thi sĩ
Mãn Giác Thiền Sư cũng để lại rằng:

Xuân
đi, trăm hoa rãi
Xuân
đến,trăm hoa khai
Xem
chuyện đời trước mắt
Tóc
trên đầu đã phai
Chớ
bảo xuân tàn hoa rụng hết
Tối
qua, vườn trước một cành mai.
(Thi
sĩ Võ Đình dịch)

Không,
mới đọc vào hai câu đầu của Thi kệ, chúng ta đã nghe lạnh
cả hư không và tê buốt cả cõi long, vì cách sử dụng ngôn
từ
khúc chiết, dè xẻn để chuyển tải ý. Mặc dù, từ
ngữ
hết sức bình dị, đối với những ai ít khi dùng từ
Hán-Việt vẫn có thể hiểu một cách trọn vẹn. Nhưng nó
lại mang ý và tứ thơ vô cùng thâm viễn, chúng ta thử đọc
lại nguyên văn:

” Xuân
khứ bách hoa lạc
Xuân
đáo bách hoa khai…”

Sự vận
hành
của thiên nhiên là thế đấy. Khi xuân đã đi thì trăm
hoa rơi rụng, nhưng khi mùa xuân sẽ đến, đang đến thì trăm
hoa khoe sắc

thắm,
dưới nắng vàng dìu dịu và vài cơn gió thoảng đung đưa
cành lá. Xuân đến và đi, trong mắt của Thiền sư là thế
thanh thoát, nhẹ nhàng, bình thản và an lạc. Cho nên ngay
cả:

Xem
chuyện đời trước mắt
Tóc
trên đầu đã phai …”

Cũng
chẳng có gì là vướng bận tâm hồn. Bởi, Sinh, Trụ, Dị,
và Diệt là như thế, nên cứ bình thản mà sống với hiện
hữu
. Những việc qua rồi không nên nuối tiếc, những gì
chưa đến thì đừng mong cầu. Sỡ dĩ, mỗi cá nhân cảm thấy
mừng, giận, thương, sợ, yêu, ghét và muốn luôn bức bách
trong cuộc sống là vì không thể kiềm chế lòng ham muốn.
Nói như vậy, không phải triệt tiêu ý chí phấn đấu vươn
lên của cá nhân trong guồng máy xã hội. Mà ngược lại,
nó mang một chiều hướng tích cực, góp phần cho việc ổn
định, phát triển và đem lại hòa bình Thế giơi Bởi mỗi
cá nhân là thành viên của một quốc gia, hay nói rộng hơn
là thành viên của cộng đồng loài người, nên mỗi cá nhân
hoàn thiện thì Thế giớ mới hòa bình, đó là điều kiện
ắt có và đủ. Chính vì thế, Mãn Giác Thiền Sư đã khẳng
định:

” Chớ
bảo xuân tàn hoa rụng hết
Tối
qua, vườn trước một cành mai…”

Để
cho chúng ta thấy rằng, qui luật dời đổi tan thương của
Vũ trụ chỉ là trò đùa đối với những ai đứng bên ngoài
sự vận hànhhiểu rõ từng chuyện đời trước mắt một
cách linh hoạt, tự tại như Vạn Hạnh Thiền sư đã từng
thấy:

Thân
như bóng chớp chiều tà
Cỏ
xuân tươi tốt Thu qua rụng rời

chi suy thạnh việc đời
Thạnh
suy như hạt sương rơi đầu cành.
(Thích
Mật Thể dịch)

Đối
với các ngài là thế, bình thản trước cảnh biến đổi
thời tiết và bãi bể hóa nương dâu, nên vui buồn, được
mất không làm sao nao núng tinh thần. Trong khi đó, tâm tư của
chúng ta lúc nào cũng đầy ấp bóng dáng của khổ đau, sợ
hãi
, lo âu và tránh né sự thật. Vì thế, khi được thì vui,
mất thì buồn. Biệt ly thì đau khổ, gần gũi thì hạnh phúc.
Ai khen thì nở mặt, ai chê thì ủ rũ. Vừa ý thì hân hoan,
trái ý thì cáu giận. Nên khi gặp cảnh biến thiên của vạn
hữu
vũ trụ thì ngậm ngùi như Nguyễn Gia Thiều:

Trải
qua
một cuộc biển dâu
Những
điều trông thấy mà đau đớn lòng…”

Trong
khi đó, ngoài bộ mặt đau thương biến đổi của Vô thường
còn có sự vĩnh hằng, an lạc của tâm thứcngoại cảnh.
Tuy nhiên, chổ thâm áo này phải trầy trật lắm mới thẩm
thấu
được sự thật của vấn đề. Như chúng ta đã đọc
biết bao nhiêu lần bài thi kệ của Mãn Giác Thiền sư, nhưng
vẫn không có được cái thấy tự tại, an lạcgiải thoát
như ngài. Phải chăng, đó chính là mấu chốt của vấn đề
mà ngài muốn nhắn gởi đến chúng ta, hãy tu tập, thực hành
thiền định
, sống trong thiền định. Đừng chạy theo hiện
tượng
thời tiết và chẻ sợi tóc ra làm muôn mảnh để
tìm sự thật trong đó!

Tóm
lại
, cành mai còn sót lại trước sân chùa sau đêm giao thừa
với không khí tưng bừng của ngày lễ hội, hoặc còn sót
lại cuối mùa xuân. Thậm chí, cho đến nó không có thật
trong mùa xuân đó, thì cũng chẳng có gì để chúng ta thắc
mắc. Nhưng chỉ có điều là chúng ta phải ghi nhận là cành
mai đó nó có trong mắt của Mãn Giác Thiền sư, và không chỉ
có khi mùa xuân sắp đến, đang đến mà nó hiện hữu hằng
sát na trong ngài. Bởi vì, ngài đã từng lặng ngắm thế sự
thăng trầm như vậy nhiều năm và trực nhận triệt để về
tính cách bất biến vô sinh của chân tâm, thấy được bản
thể
vốn tịch nhiên vắng lặngbất sinh bất diệt từ
xưa đến naymãi mãi về sau cũng là như vậy. Thì làm
gì còn có đến, đi, tàn, phai và héo úa của một cành mai
đối với ngài. Phải chăng, đó chỉ là cách nói thâm trầm
của người Đông phương khi muốn diễn đạt một vấn đề
cho người khác cùng thấy như mình!

Nhân
mùa xuân năm 2000, mùa xuân bắt đầu của một kỷ nguyên
mới, kỷ nguyên đầy hứa hẹn của sự thành tựu khoa học,
để phục vụ cho con người về phương diện vật chất, người
viết mạo muội nói lên một vài cảm nhận qua bài thi kệ
của Mãn Giác Thiền sư để được dịp trao đổi cùng các
bậc thức giả, nhằm mang lại món ăn tinh thần cho dân tộc
nói riêng và cộng đồng loài người nói chung. Đang khi cầm
chung trà, miếng mứt để thưởng thức hương xuân lan tỏa,
chúng ta, đồng thời, cũng nên lẳng lặng cảm nhận niềm
an lạc, trước một mùa xuân mới, mùa xuân của thời tiết.
Nhưng nó lại mang sức sống rừng rực dâng lên khiến cho
lòng người hân hoan thư thới, lạc quan yêu đời và ngừơi
sống vì mọi người, trên tinh thần vô ngã, vị thabình
đẳng
. Đó là bức thông điệp của Mãn Giác Thiền sư đã
gởi cho chúng ta từ nhiều thế kỷ qua!

Mạc
vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình
tiền tạc dạ nhất chi mai.

Delhi,
01.11.99

Đánh giá

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Scroll to Top